Waar blijft die sniper?

Tijdens de inauguratie van Trump vergaloppeerde een freelance journaliste van De Volkskrant zich toen zij een tweet de ether inslingerde met de tekst: ‘Waar blijft die sniper?’ Gelukkig haalde de vrouw haar tweet snel weg maar het kwaad was al geschied.

Haar opmerking leidde tot veel opwinding en zelfs tot een beschouwing in de Volkskrant van de VK-ombudsvrouw: het had niet gemoeten, maar ja, de tweet kreeg een eigen leven. Wat enigszins onderbelicht bleef in de reflectie van de ombudsvrouw was de inhoud van de tweet. Deze was op zijn best naïef, maar wie de tekst strikt las, kon toch niet anders concluderen dat hier een journaliste ongeduldig zat te wachten op de moordenaar van een democratisch gekozen president. Misschien niet echt, maar toch…

Oplossing
Als er een onderwerp zich niet leent voor losse flodders, dan is het wel de ‘tirannenmoord’, want daar had de journaliste het over. Het is geen modern onderwerp. Geestelijken en filosofen hebben er sinds de 12e eeuw het hoofd over gebroken. Over het algemeen zijn ze er niet zo voor in.

De theoloog Thomas van Aquino (1225-1274) bijvoorbeeld vermaant ons de vingers hier vooral niet aan te branden. Er kan immers een burgeroorlog ontstaan, het land kan uiteenvallen in kleine facties met kleine wrede tirannieke baasjes en als de coup mislukt, dan is de boot met de oude tiran pas echt aan. Moet ik vertellen wat er in Irak is gebeurd, in Libië, om zijn gelijk te illustreren? Zien we Erdogan niet acteren zoals door die nuchtere geestelijke van weleer is uitgetekend? De sniper kan een oplossing lijken, maar dan één die van de regen in de drup leidt.

Ultiem
Het is trouwens niet eenvoudig een juiste diagnose te stellen. Wanneer is er sprake van ultiem slecht leiderschap, half slecht of een beetje slecht? Helaas, er zijn geen apps met in graniet gebeitelde criteria om snel tot een tweet te komen.

En dan nog, wie mag de diagnose stellen? Aan het einde van de jaren veertig, Duitsland was nog in shock, reflecteerden geleerden en geestelijken over deze kwestie. Aan de orde was of Von Stauffenberg een moordaanslag op Hitler had mogen plegen of niet.

Feiten
Op een gegeven moment ontstaat er een discussie over wie de diagnose van misdadig leiderschap kan en mag stellen: zijn dat de mensen die dichtbij het vuur zitten en eerder dan anderen de ontsporing kunnen waarnemen of mogen dat ook burgers op afstand zijn? Men wordt het hierover niet echt eens, behalve over het principe dat crimineel gedrag van de leider objectief moet worden vastgesteld op grond van feiten, bij voorkeur niet door één persoon.

Een andere zaak is of je in een diagnose voorspellingen mag doen over de toekomstige schadelijkheid van nieuwe leiders. Pleitbezorgers hiervan verwijzen vaak naar de nazitijd. Als Hitler maar eerder was vermoord, dan….  Het probleem is tweeërlei.

Trump
Ten eerste is toekomstig gedrag niet goed te voorspellen. Of een leider ontspoort, hangt mede af van sterke volgers, goed toezicht en ferme checks and balances, zoals ik in mijn boek laat zien: Hoe raak je ze kwijt? Over ontspoorde leiders en slechte managers. Preventief ruimen is niet echt een optie.

Het tweede punt is van principiëlere aard. Niemand mag ‘gevonnist’ worden op grond van speculaties over eventuele misdaden in de toekomst. Het kan gebeuren dat leiders die slecht aan hun ambt beginnen, goed eindigen. Zelfs Trump kan in een engel transformeren, maar dan niet door een lucky shot van een sniper die te lang op zich laat wachten.

Journalistiek
Tot slot speelt in de reflectie over gewelddadig verzet tegen leiders de vaststelling van ‘de laatste mogelijkheid’ altijd een rol. Alle manieren om een leider bij te sturen, vreedzaam weg te krijgen, juridisch dwars te zitten en dergelijke, moeten zijn uitgeput. Het hele systeem van checks and balances moet zijn onttakeld. En dan nog, zou Thomas van Aquino zeggen, is het beter om je tijd uit te zitten om nóg erger te voorkomen. Maar daar waren in de jaren vijftig niet alle geestelijken en geleerden het over eens…

Nee, een inauguratie leent zich niet zo goed voor naïeve tweets. Leiderschap, macht en ontsporing vragen om meer prudentie en ernst, juist van journalisten. Zij zijn onze ogen en oren. Met goede verslaglegging zijn zij een onmisbaar element in het subtiele web van checks and balances. Daar passen geen tweets bij die vanuit de heup zijn geschoten.

Advertenties