Advertenties
Recent:

Kabinet bestraft voor elkaar zorgende burgers

De zorg, het speciaal onderwijs, de jeugdhulpverlening, de bejaardenhuisvesting en meer werden onbetaalbaar en moesten op de schop. Bedrijven in de race om de hoogste winsten ontslaan nog steeds bij honderden of duizenden hun werknemers. Achter deze ontwikkelingen gaan schrijnende persoonlijke verhalen schuil.

Wie zijn leven omgooit om een hierdoor getroffen gezinslid te helpen door zijn of haar salaris te delen of met werken te stoppen om te gaan zorgen, wordt door onze overheid direct teruggefloten en beboet. Die overheid vindt de individualisering in Nederland namelijk nog niet ver genoeg doorgevoerd. Alle burgers, mannen en vrouwen, moeten ongeacht hun persoonlijke situatie fulltime aan het werk.

Arbeidsparticipatie
Emancipatie, ging dat ooit niet over zelfbeschikking, de vrijheid om eigen keuzes te maken en je leven zo in te richten als je zelf wilt? In het Nederland van 2016 vindt een democratisch gekozen regering van niet. Niets ontziend wordt van boven af verordonneerd dat de hoogst haalbare arbeidsparticipatie moet worden nagestreefd. Naast een werkend bestaan als alleenwonende voldoet alleen het gezin met twee fulltime werkende partners aan deze eis. Gezinsconstellaties waarin zorg kan worden geboden aan bejaarde ouders, zieke gezinsleden of vrijwillig wordt gekozen voor het thuisblijven om voor kinderen te zorgen passen niet in in het beeld en worden op verschillende manieren ontmoedigd en beboet.

Vergelijkbare denkbeelden domineerden het leven in socialistische staten als de DDR, waar werken voor iedereen wettelijk verplicht was. Wie zich niet voegde, kon op een gevangenisstraf van twee jaar rekenen. Toch kwam de arbeidsparticipatie er nog maar tot net boven de 80%. In Nederland ligt de netto arbeidsparticipatie volgens het CBS voor mannen tussen de 30 en 34 jaar op bijna 90% en voor vrouwen op bijna 80%. Hierin is nog steeds een stijgende lijn te zien.

Kostwinners
Vanaf de jaren ’60 werden de traditionele rolpatronen van een kostwinnende vader en een zorgende moeder bijgesteld en werd het voor vrouwen vanzelfsprekend om ook te studeren en te werken. Die veranderingen kwamen toen wel van onderop tot stand, doordat vrouwen luidruchtig protesteerden en de discussie aangingen. Er is dus aanleiding om tevreden terug te kijken op het rond vijfentwintig jaar geleden ingezette beleid. Met campagnes als ‘Een slimme meid is op haar toekomst voorbereid’ werden meer vrouwen naar de arbeidsmarkt geloodst.

Maar voor Nederland, dat zo graag een gidsland wil zijn, is het nooit genoeg. In 2011 besloot het kabinet dat wij moeten ‘toegroeien naar een tweeverdienerssamenleving, waarin vrouwen en mannen een gelijkwaardige (spreek fulltime) bijdrage leveren op de arbeidsmarkt’. De ‘inkomensondersteuning voor niet-werkende vrouwen’ (in de volksmond denigrerend aanrechtsubsidie genoemd) werd afgeschaft.

Inmiddels valt nog maar vijf procent van de 7,5 miljoen huishoudens in de categorie eenverdiener. Dat lijkt dat in driekwart van de gevallen bijna een gedwongen keuze te zijn. Volgens onderzoek voor de SGP heeft een kwart van de eenverdieners een chronisch zieke of gehandicapte partner, kan een ander kwart geen baan vinden en blijft een ander kwart thuis voor de kinderen.

Individuen
Toch moet de arbeidsdeelname nog verder omhoog en wordt er nu slim ‘geprikkeld’ via het sterker financieel belasten van het inkomen van de eenverdiener, dan twee inkomens van samenwonende verdieners. Waar vroeger het gezinsinkomen voor de belastingdienst over twee partners werd verdeeld en daarover dan belasting werd geheven, worden partners nu als individuen aangeslagen. Het gevolg is dat een modaal verdienende eenverdiener over een inkomen van 40.000 euro veel meer belasting betaalt dan twee partners die beide 20.000 euro verdienen. Volgens berekeningen uit het SGP-onderzoek kan dit wel 8000 euro schelen.

Op een vraag uit de Tweede Kamer naar mogelijkheden om eenverdieners met een chronisch zieke partner te ontzien antwoordden minister Dijsselbloem en staatssecretaris van Rijn (beide PvdA) in een brief onlangs ronduit arrogant dat de lagere bruto inkomens tot 30.000 euro wel degelijk worden ontzien.

Natuurlijk, zo’n salaris komt voor een gezin met twee of meer personen gewoon neer op het minimum. Dat kan toch amper als argument gelden wanneer bij een net iets hoger inkomen de teller al gaat draaien. Maar de beide politici komen nog killer en cynischer uit de hoek, wanneer zij ingaan op de situatie van chronisch zieken. De regering beschikt hier niet over de nodige data en aangezien er chronisch zieken zijn die wél fulltime werken zou de term ‘chronisch ziek’ op zich niets zeggen over iemands mogelijke arbeidsparticipatie. En dat was einde verhaal. De politici weigeren om zich serieus in de problematiek te verdiepen en stellen vooral dat niemand zal worden ontzien.

Koud
Ook wie door omstandigheden zijn baan kwijt raakt valt gedwongen terug op zijn werkende partner maar de overheid vertikt het om mensen daarbij ook maar een millimeter tegemoet te komen. Dat dit voor veel oudere werknemers en hun partner betekent dat zij jaren samen op een houtje moeten bijten, omdat mensen ouder dan vijftig nog maar heel erg moeilijk aan een baan komen, laat onze overheid koud.

En dan zijn er ouders die thuisblijven om voor één of meer kinderen te zorgen, een door salonfeministes graag weggehoonde groep. Voor zorg- en opvoedingstaken haalt men tegenwoordig immers maar al te graag luidruchtig de neus op. Toch zitten er momenteel zo’n 15.000 kinderen thuis die vanwege psychische of lichamelijke problemen op geen enkele school terecht kunnen. Wat moeten ouders in zo’n geval? Is het niet logisch dat zij besluiten de taken te verdelen, zodat er één thuis kan blijven en zorg kan bieden?

Ouderen
Ooit was het een vanzelfsprekend toekomstbeeld dat ouderen een veilige, goed verzorgde oude dag in een ouderenwoning of verzorgingshuis door zouden brengen. Toen duidelijk werd dat de vergrijzende maatschappij de kosten voor deze aanpak niet langer kan opbrengen, is daar grof op bezuinigd. Er zijn te weinig plaatsen in instellingen en de kwaliteit is er vaak van een orde die je niemand toewenst.

Wie vervolgens besluit om een bejaard familielid hier niet aan over te leveren, maar diegene in huis wil nemen om dan zelf maar uitgebreide mantelzorg te bieden, verdient het eigenlijk om beloond te worden. Hij of zij neemt de maatschappij immers een zware taak uit handen. De oudere hoeft veel minder een beroep op de betaalde hulpverlening te doen, wat aanzienlijke bedragen kan schelen. Maar nee, hier staat de overheid alweer klaar om de gepensioneerde voor zo’n 300 euro per maand op zijn AOW te korten. De burger die de zorg voor een oudere op zich wil nemen moet het zelf maar uitzoeken, is de boodschap.

Minima
Ook voor mensen met een bijstandsuitkering worden alle vormen van samenwonen ontmoedigd. Van hen woont 80% alleen, meer dan elke andere groep. Dat zou heel vaak vooral een pragmatische keuze kunnen zijn, want ook hier staat de overheid klaar om met vaste formules de veronderstelde kostenbesparing die samenwonen met een partner en/of volwassen kinderen zou opleveren weer te incasseren. Voor Amsterdam is onlangs nog uitgerekend dat de toegepaste kortingen samenwoners vaak onevenredig hard treffen.

Alléén wonen wordt daarmee voor minima aantrekkelijker gemaakt dan samenwonen en dat ondanks een enorm tekort aan sociale huurwoningen en het feit dat ook hier partners elkaar bij problemen kunnen opvangen in plaats van naar de betaalde en vaak overbelaste hulpverlening te stappen. Een werkeloze moeder, van wie de alleenstaande jongvolwassen dochter een kind verwacht, kan haar niet in huis nemen zonder hard op haar uitkering te worden gekort. Dat terwijl de dochter met haar hulp juist weer makkelijker zou kunnen gaan werken. Maar ook dat wordt onaantrekkelijk wanneer de dochter haar eerste salaris direct met de moeder moet gaan delen. Zo blijft een overheid die aan strikte strafregels blijft vasthouden hier het dubbele betalen, terwijl het niemand een stap verder brengt.

Tekentafel
Het lijkt op het eerste gezicht een nobel ideaal: een maatschappij van individuele en onafhankelijke burgers, maar het is een volstrekt onzinnig en onhaalbaar concept van de modernistische tekentafel. Ongelukken, ziektes, pech, het gebeurt allemaal nog steeds, elke dag. Mensen hebben altijd in gemeenschappen geleefd waarin rollen verdeeld waren en sterkeren voor zwakkeren zorgden. Die last kwam in het verleden teveel op vrouwen neer en dat moest terecht veranderen, maar in Nederland wordt de individualisering nu ad absurdum gedreven.

Een gezin of familieverband stelt niets meer voor. Iedereen moet zich vooral onafhankelijk manifesteren. Zo bedachten de coalitie en D66 dat het voor ons beter is als er standaard onder huwelijkse voorwaarden wordt getrouwd. Wat begon als het stimuleren van arbeidsparticipatie en de bevrijding uit vastgeroeste rolpatronen is verworden tot een gedwongen fulltime functioneren met geld verdienen als voornaamste doel.

Stille helden
Gezien de problemen in de vergrijzende maatschappij zou alle vrijwillig geboden hulp tussen partners, vrienden en familie vooral gewaardeerd en ondersteund moeten worden. Dat dit niet gebeurt, duidt op een grote blinde vlek in het zoeken naar oplossingen. Geen misverstand, ik wil hier niet pleiten voor een nieuwe dwang om binnen het gezins- en familieverband alle zorg te regelen.

Een aantal mensen ziet de optie om zorgproblemen mét en binnen de familie op te lossen als een voor de hand liggende keuze, maar die wordt stelselmatig ontmoedigd. Of het motief voor een dergelijke keuze nu ligt in geloofsovertuiging, empathie of gevoelde noodzaak, wie bereid is de eigen carrière en een deel van het privéleven (tijdelijk) opzij te zetten om hulp te bieden, neemt de geïnstitutionaliseerde zorg een flink pak werk uit handen.

Gelukkig plaatst nu ook de Eerste Kamer vraagtekens bij het huidige beleid en wil onderzoek. De stille helden, die voor anderen willen zorgen, krijgen daarmee hopelijk de aandacht, steun en waardering krijgen die zij verdienen.

===============================================================
Foto: Presentatie Zorgnota Kim Putters by Partij van de Arbeid is licensed under CC BY 2.0
===============================================================

Advertenties
%d bloggers liken dit: