Advertenties
Recent:

Op Koningsdag verlies je jezelf

Koningsdag: langs de straten staan tenten, waarbinnen muziek wordt gespeeld – van smartlap tot techno – en overal lopen mensen met oranje vlaggetjes op hun wangen, oranje shirtjes of oranje mutsjes op.

De sfeer in de straten is verwachtingsvol, vandaag moet het gebeuren. Wat er precies moet gebeuren is niet helemaal duidelijk, maar iets staat te gebeuren.

Zelfverlies
Wat er in de lucht hangt is het zelfverlies. De Franse denker Georges Bataille voegt in de ’30 van de vorige eeuw een extra dynamiek toe aan het economische denken. Dit is het principe van het verlies. In het kort betekent dit dat de consumptie onderverdeeld dient te worden in twee delen: enerzijds de consumptie van het product, anderzijds, en hier komt het nieuwe van Bataille, de consumptie van onproductieve uitgaven: luxe, cultus, sport en spel. In deze handeling verliest de mens zijn rationaliteit. Waar de eerste consumptievorm continu gericht is op nut, winst en stabiliteit, richt de tweede zich juist op verlies en verspilling. In de verspilling vindt de mens een extase waardoor hij even ontsnapt aan de wereld.

Koningsdag biedt hier de perfecte mogelijkheid voor. In een wereld die geen religieuze rituelen meer kent, is koningsdag een seculiere manier om dat instinct een plek te kunnen geven. Een dag waarin nut, winst en stabiliteit, voor even, doorbroken worden.

Poietisch vermogen
Het denken van Bataille is echter niet geheel toereikend. De Canadese filosoof Charles Taylor kan ons hierbij helpen met het begrip poietisch vermogen. Dit is het vermogen om uitdrukking te geven aan de creatieve verbeelding en de verheerlijking hiervan.

In de poietische uiting drukt de mens zichzelf uit, externalisteert hij een bepaald gevoel en in die externalisatie geeft hij zichzelf voor een moment ook even over. De dichter die weent, de zanger die zingt en de gitarist die gitaar speelt. Zij verliezen zichzelf in hun expressie. Hierin zijn zij zowel producerenden van het zelfverlies als de consumenten. En doordat zij beide zijn, komen zij in het zelfverlies paradoxaal genoeg tot een dieper idee van hun zelf. Zij verliezen zichzelf en komen weer gelouterd bij zichzelf terug.

Consument
Vanaf de ’60 is er iets interessants gebeurd: door de toename van radio en de elektronica die daarmee in verbinding staat, is de mens geen producerende meer van zijn eigen zelfverlies maar alleen nog consument.

Of zoals Herman van Veen zingt in Hilversum 3:
Hilversum III bestond nog niet,
maar ieder had zijn eigen stem.
Op elke steiger klonk een lied
van Paljas of Jeruzalem.

Doordat het poietische vermogen is overgenomen door elektronica, verliest de mens zich niet meer in een externalisatie van het diepere zelf, maar in een economisch product dat winst op moet leveren. Het is geen principe van het verlies meer. De mens die zichzelf verliest op Koningsdag, verliest zichzelf ter kwader trouw. Want de eigen stem is overgenomen door “Hilversum III”.

Teleurstelling
De kans is groot dat de verwachtingen niet ingelost worden. Straks keert het
overgrote deel van de mensen met een onbestemd gevoel huiswaarts. Het was toch niet helemaal wat ze hoopten dat het zou worden. Dat komt doordat waar zij zich aan overgaven, geen externalisering was van hun innerlijk, maar een product van een bedrijf waarin zij in het verlies van zichzelf, niet tot een dieper gevoel van het zelf konden komen.

En volgend jaar, verwachten we allemaal weer hetzelfde zelfverlies en eindigen de dag met dezelfde teleurstelling.

Advertenties
About Peter van Duyvenvoorde (44 Articles)
Masterstudent filosofie en theologie

2 Comments on Op Koningsdag verlies je jezelf

  1. we?? hmm.
    verder wel interessante theorie. Ik had alleen niet die behoefte aan al die belevenissen hoor. Dus wie is dan die we? 😉

  2. Gluteus Maximus // 28 april 2016 9:04 om 9:04 //

    … herkenbaar, aandacht voor je diepere zelf is erg afwezig in veel levens. Dat komt mede doordat het moeilijk is er op een accurate manier, en vooral op een niet-zweverige manier over te praten. En vooral ook ruimte te bieden dat de 1 er wel iets mee heeft, en de ander weer helemaal niets.

    Ik vind het zo’n armoede dat hier totaal geen aandacht voor is in het onderwijs – daarmee bedoel ik niet tijd creeeren om zweverig te gaan lopen doen – maar om jeugd / jongeren aan te reiken “het kan waarde hebben aandacht te besteden aan jezelf”, en vooral ook de kans te geven dat onder woorden te brengen. Wat doet er toe voor jou, wat zijn bezigheden die bij jou horen, waar jij jezelf op een prettige manier in kan kwijt raken. En ook al is dat koningsdag – prachtig!

    Het jammere is – onderwijs besteed alleen aandacht aan wat meetbaar is. Want iedereen moet zich overal voor verantwoorden. En dat gaat hierbij nou 1-maail niet.

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: